Wszelkie prawa zastrzeżone - jakiekolwiek wykorzystanie zdjęć, tekstu (także jego fragmentu) wymaga zgody autora.

PŁOWCE  27 IX 1331.

Dzisiaj przypada rocznica bitwy pod Płowcami, spójrzmy na to wydarzenie z nieco innej strony niż zwykle.

Wraz z utraceniem przez Polskę niepodległości w wyniku zaborów, wzmogły się nastroje patriotyczne i zainteresowanie starożytnościami polskimi a także bitwą pod Płowcami jako ważnym, wzniosłym momentem dziejowym. Tematyką pobojowiska zainteresował się Julian Ursyn Niemcewicz, który w 1817r. wraz z synem właściciela Płowiec Antoniego Biesiekierskiego objeżdżał pobojowisko. Pisał m.in. „po dziś dzień, między mieszkającym tu ludem została pamiątka krwawych tych walk; dotychczas pług wydobywa z ziemi połamane ostatki zbroi oręża Krzyżaków i naszych”, (…) nawet podkowy „ z bitwy ” ciężko dostać gdyż chłopi zwykli na inny użytek je przekuwać. Jeszcze w XVIII i XIX w. na okolicznych polach stosunkowo często widoczne były długie, megalityczne grobowce kujawskie z okresu Neolitu oraz starożytne cmentarzyska ciałopalne, które okoliczna ludność określała słowami żale, żalki lub żalniki. Często te obiekty mylono z mogiłami bitewnymi, biorąc je za ślad i pamiątkę stoczonej walki. Dobrym przykładem jest mapa Karola de Perthéesa z 1785r., na której między Płowcami a Witowem widać napis – „Żale czyli mogiły zabitych Krzyżaków za Wladislawa Łokietka”. W 1865 r. hasło „Płowce” zamieszczono w Encyklopedii Powszechnej Orgelbranda, F.M. Sobieszczański pisał tam m.in. „Na polach, na których się wojska Łokietka z krzyżackim zakonem ścierały, odkopują często szkielety ludzkie, szczątki zbroi i pieniążki krzyżackie z końca XIII w.”. Oscar Kolberg w tomach „Ludu” wydanych w 1867 r. tak pisał o Płowcach, „włość rozległa, pamiętna zwycięstwem Łokietka nad Krzyżakami r.1331. z pomnikiem tej bitwy i księgozbiorem familijnym, założonym przez niegdyś kasztelana Biesiekierskiego, gdzie także jest zbiorek wykopanych starożytności, jak: ostróg, strzemion, kawałków przyłbic i drzewców krzyżackich (…) przedmioty  z bitwy znajdowano na polach w kierunku ku Witowu i Głuszynu (…), dotąd wykopywane bywają ułamki broni, oraz nadzwyczaj wielkie podkowy. Maksymilian Borucki w 1882r. pisał, „jazda polska bardzo wiele ciężkiej kawalerii i piechoty niemieckiej potopiła w polach bagnistych lub błotach Bachorzy.     W niedawnym jeszcze czasie znajdowano tamże szczątki zbroi żelaznej i wielkich ostróg jakich używali Krzyżacy (...). W czasie kopania kanału na Bachorzy wydobyto kawał zbroi z grubej blachy żelaznej i potężne ostrogi długości około 6 cali, o objęciu obcasa znacznej szerokości”. Ksiądz Jan Wieczorek  w 1931r. pisał, „zwłoki poległych w bitwie zostały najprawdopodobniej pochowane tam gdzie zabici padli, gdyż kości odnajdowano na szerszym terenie”. Z polem bitwy, łączone były różne znaleziska. Jeszcze przed 1922r. znalezione zostały dwa miecze, znane w literaturze jako miecze  z Piołunowa, obecnie przechowywane w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, razem z „ostrogami i pętami na jeńców”. Owe „pęta” to chyba wędzidła. Trzeci miecz pochodzi z samych Płowiec i podobno został znaleziony przez dzieci na polu (znajduje się z zbiorze prywatnym). Niestety okoliczności jego znalezienia (podobnie jak okoliczności znalezienia obu poprzednich) nie są dostatecznie jasne aby mogły służyć jako dodatkowy argument w rozważaniach na temat stosunku zachodzącego ewentualnie między zabytkiem a bitwą stoczoną przez wojska polskie i krzyżackie  w dniu 27 września 1331r. Jednak fakt odkrycia w sąsiedztwie tych mieczów innych jeszcze elementów uzbrojenia (ostrogi) czyni prawdopodobnym ich związek z pobojowiskiem. Krążą także lokalne opowieści o zbiorze m.in. zabytków mogących mieć związek z bitwą płowiecką a będących w latach 70 i 80-tych XX wieku w posiadaniu pewnego rolnika z Płowiec, który to zbiór po śmierci osoby, która go gromadziła uległ rozproszeniu i dzisiaj nie wiadomo co z tego było prawdą. O bitwie, której jedna z faz nazwana została bitwą na radziejowskim polu, napisano książki i artykuły naukowe, istnieją dotyczące jej przekazy źródłowe a samo zagadnienie silnie funkcjonuje w świadomości społeczności lokalnej – obecnie tworzone jest muzeum w Płowcach. Słyszałem dużo opowieści, poznałem kilka osób, które pasjonuje się tym tematem, sporo ludzi w tym kilka stowarzyszeń prowadziło wyrywkowe poszukiwania ale na razie w ostatnich kilku latach za pomocą wykrywaczy metali odkryto niewiele, a w zasadzie to nic co realnie i jednoznacznie, a nie tylko w sferze życzeniowej można by powiązać z bitwą. Wykrywacze w dłoń i ruszajmy na poszukiwania.

Opracował: Krzysztof Wątrobicz - na podstawie:

- Andrzej Abramowicz, „Płowce - pamięć o pobojowisku”, Ziemia Kujawska, tom X, 1994r., s. 31-53.
- Marian Głosek, Andrzej Nadolski, „Miecze średniowieczne z ziem polskich”, Acta Archeologica Lodziensia, nr 19, s. 7-104, 1970 r.
- Piotr Strzyż, „Płowce 1331”, wyd. Bellona, 2009r.
- Mappa szczególna województw Brzeskiego Kujawskiego y Inowrocławskiego zrządzona z innych wielu mieyscowych, tak dawniey jak y swieżo odrysowanych tudzież goscincowych y niewątpliwych wiadomości przez Karola de Perthées, Pułkownika Woysk Koronnych JKMci, Geografa, 1785.

Artykuł  pt. "PŁOWCE 1331", zamieszczony w czasopiśmie POWIATOWE ABC, Gazeta Powiatu Radziejowskiego (wrzesień-październik 2024r.), s.16.

https://www.radziejow.pl/plik,17182,powiatowe-abc-wrzesien-pazdziernik-pdf.pdf