533 099 673 - Wypożyczalnia dla dorosłych
537 932 935 - Karolina Ćwikła - DYREKTOR BIBLIOTEKI
  • Facebook Biblioteka Radzijów
  • BIP Biblioteka Radzijów

Odnalezione fragmenty macew z cmentarza (kirkutu) żydowskiego w Radziejowie.

W 2012r. na jednej z prywatnych posesji w południowej części miasta odnaleziono pięć fragmentów macew. Są to jedyne znane pozostałości radziejowskiego kirkutu, które obecnie znajdują się w Izbie Regionalnej w Radziejowie.
 

Specjalistom udało się przetłumaczyć hebrajskie epitafia na macewach.

 

Pierwsze cztery zdjęcia:

Jest to połowa nagrobka, dlatego w nawiasach podaję sugerowane brakujące słowa:


[studiował] Torę przez całe jego życie
[unikał] złych uczynków i zajmował się dobroczynnością
[zostawił] nas w łzach
[Pan] pocieszy nas
[zmarł] ijar 661 roku według skróconej rachuby

Miesiąc ijar (5)661 odpowiada kwietniowi 1901 r.

 

Ostatnie dwa zdjęcia:

To tylko fragment epitafium i w dodatku trudny do odczytania. Udało się nam odszyfrować jedynie poniższe słowa:

[...] syn Noacha
[...] nie po nim (???)
[...] pierwszego dnia (???)

 

Nie znamy daty założenia cmentarza żydowskiego w Radziejowie. Zapewne nastąpiło to w początkach XIX wieku, z tego okresu bowiem zachowały się wzmianki o działalności miejscowego bractwa pogrzebowego Chewra Kadisza, mamy też informacje, że właśnie wtedy  Radziejów zamieszkiwała stosunkowo duża  społeczność żydowska. Nekropolia znajdowała się w południowej części miasta,  kilkadziesiąt do 140 metrów od  końca obecnych ulic Ogrodowej i Sosnowej. Dokładną lokalizację kirkutu zaznaczono na przedwojennych mapach okolic Radziejowa.
Podczas II wojny światowej z rozkazu Niemców cmentarz został zdewastowany. Przytoczmy tu fragment listu, przysłanego w 1992 roku przez jednego z mieszkańców Radziejowa do Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie: "W niedzielę 22 kwietnia 1942 roku, a więc kilka dni po wywózce resztek ludności żydowskiej z Radziejowa, gestapowiec Beck przybył do osiedla zwanego wówczas Góry, popędził ludzi do roboty i kazał im poniszczyć nagrobki na cmentarzu żydowskim. Dotąd znajdują się jeszcze gdzie nie gdzie części nagrobków, użyte jako schody wejściowe do domów". Wyrwane z ziemi macewy  wykorzystano do różnych prac budowlanych. Dzieła zniszczenia dokonano później, decyzją rady powiatowej w 1956 roku prawie całą część terenu, na którym zlokalizowany był cmentarz, przeznaczono na wyrobisko żwiru. Przez następne kilkanaście lat wybrano stąd objętość gruntu długości około dwustu trzydziestu, szerokości stu dwudziestu  i wysokości kilkunastu metrów niszcząc bezpowrotnie większą część cmentarza. Poniżej urządzono w tym miejscu miasteczko ruchu drogowego. Na cmentarzu nie zachowały się żadne macewy. Jedyną materialną pozostałością po radziejowskim Kirkucie są odnalezione w 2012 r. fragmenty macew znajdujące się obecnie w Izbie Regionalnej Towarzystwa  Miłośników Kujaw w Radziejowie. Macewy te stanowiły przez kilkadziesiąt lat podłogę pomieszczeń gospodarczych na jednej z posesji w Radziejowie. Dzisiaj znanych jest też kilka zdjęć  radziejowskiego kirkutu, znajdujących się w prywatnych zbiorach lub zasobach Internetu. 

Lokalizacja

Biblioteka